„Self care” można dziś zobaczyć na kubkach, w reklamach i w poradnikach. Łatwo pomyśleć, że chodzi o maseczki i kąpiele z pianą. W tym tekście wyjaśniamy, co to pojęcie naprawdę znaczy, skąd się wzięło i jak może wyglądać dbanie o siebie w zwykły wtorek.
Co to jest self care
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje self care jako „zdolność jednostek, rodzin i społeczności do wspierania i utrzymywania własnego zdrowia, zapobiegania chorobom i radzenia sobie z chorobą, ze wsparciem pracownika ochrony zdrowia lub opieki albo bez niego”.
Po polsku mówimy po prostu: dbanie o siebie. Powiatowe stacje sanitarno-epidemiologiczne w Szczecinie i Szczecinku piszą, że „filozofia self-care to dbanie o samego siebie, fizycznie i umysłowo”, a chodzi o takie zaplanowanie czasu, „by zawsze znaleźć chwilę na spełnienie swoich potrzeb”.
Ważne jest więc jedno: dbanie o siebie to codzienne działanie, które w dużej mierze zależy od ciebie.
Skąd się wzięło pojęcie self care
Pojęcie ma korzenie w pielęgniarstwie. Amerykańska pielęgniarka i teoretyczka Dorothea Orem rozwijała od 1959 roku teorię samoopieki, a w 1971 roku opisała ją w książce Nursing: Concepts of Practice. Orem definiowała self care jako czynności, które ludzie wykonują sami, dla siebie, żeby utrzymać życie, zdrowie i dobre samopoczucie.
W 1988 roku, chorując na raka, amerykańska poetka Audre Lorde napisała w książce A Burst of Light, że dbanie o siebie jest dla niej formą przetrwania, a także aktem politycznym. Tę myśl podchwyciły potem środowiska queerowe, aktywistyczne i feministyczne.
Z czasem pojęcie trafiło do mediów społecznościowych i reklam. Dziś oznacza zarówno zdrowe nawyki, jak i drobne przyjemności.
Jak wygląda self care na co dzień
Brytyjska publiczna służba zdrowia NHS proponuje pięć kroków, które wspierają dobre samopoczucie psychiczne:
- Kontakt z ludźmi. Rozmowa z kimś bliskim, wspólny posiłek, telefon do przyjaciela.
- Aktywność fizyczna. Taka, jaką lubisz: spacer, rower, taniec, ćwiczenia w domu.
- Uczenie się nowych rzeczy. Nowy przepis, język, instrument, cokolwiek, co cię ciekawi.
- Robienie czegoś dla innych. Drobna przysługa, podziękowanie, czas dla kogoś.
- Uważność, czyli skupienie na tym, co tu i teraz. Zauważanie tego, co dzieje się teraz: smaku kawy, dźwięków na spacerze, oddechu.
Do tego dochodzi sen. Amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) zalecają dorosłym w wieku 18-60 lat co najmniej 7 godzin snu na dobę. Stacja sanitarna w Szczecinie wymienia też zdrową dietę, czas na odpoczynek, radzenie sobie ze stresem i regularne badania u lekarza.
W praktyce self care może wyglądać na przykład tak:
- dziesięć minut spaceru po obiedzie, bez telefonu,
- prysznic, podczas którego naprawdę czujesz wodę i zapach żelu,
- wieczorny krem do stóp albo olejek po kąpieli, na spokojnie,
- telefon do osoby, z którą dawno nie rozmawiałeś lub nie rozmawiałaś,
- pójście spać pół godziny wcześniej.
Żadna z tych rzeczy nie wymaga dużych pieniędzy ani dużo czasu. Liczy się to, że wracasz do nich regularnie.
Pielęgnacja jako chwila dla siebie
Codzienna pielęgnacja to dobra okazja do małego rytuału. Mycie, kremowanie, masaż to chwile, w których i tak jesteś ze swoim ciałem. Wystarczy je zauważyć i nie spieszyć się.
Nie trzeba do tego wielu kosmetyków. Lepiej mieć kilka, których naprawdę używasz, niż półkę pełną rzeczy, po które nie sięgasz. O tym, jak zrobić masaż pleców bliskiej osobie albo sobie nawzajem, piszemy w tekście Masaż pleców krok po kroku.
Kiedy dbanie o siebie nie wystarcza
Dbanie o siebie wspiera zdrowie, ale nie zastąpi pomocy specjalisty. Jeśli od dłuższego czasu czujesz się źle, masz problemy ze snem, nic cię nie cieszy albo myślisz o zrobieniu sobie krzywdy, porozmawiaj z kimś, kto może pomóc:
- 116 123, telefon wsparcia dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym (platforma 116sos.pl, dawniej Kryzysowy Telefon Zaufania): bezpłatny, całą dobę, także przez czat.
- 800 70 2222, Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym: bezpłatny, całą dobę, 7 dni w tygodniu.
- 116 111, Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży: całą dobę, 7 dni w tygodniu.
- 112, numer alarmowy w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia.
Możesz też pójść do lekarza rodzinnego albo do psychiatry.
A jak wygląda twój najkrótszy rytuał dla siebie? Napisz do nas przez formularz kontaktowy.
Źródła
- Światowa Organizacja Zdrowia, Self-care for health and well-being, 2026.
- Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Szczecinie, Self-care, 2023.
- Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Szczecinku, Self-care, 2023.
- EBSCO Research Starters, Self-care deficit nursing theory.
- Nurseslabs, Dorothea Orem: Self-Care Deficit Theory.
- Mira Kudva Driskell, Self-Care From Audre Lorde to Gwyneth Paltrow, The Cornell Daily Sun, 2021.
- NHS, 5 steps to mental wellbeing, 2022.
- Centers for Disease Control and Prevention, About Sleep, 2024.
- Platforma 116sos.pl, Kryzysowy Telefon Zaufania 116 123.
- Instytut Psychologii Zdrowia, Kryzysowy Telefon Zaufania 116 123 (przekształcony w platformę 116sos.pl).
- Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym.
- Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111.
- Gov.pl, Numer alarmowy 112.
