Hasło „zero waste” brzmi jak coś dla osób, które cały rok śmieci mieszczą w jednym słoiku. W praktyce to zestaw prostych zasad, z których możesz wziąć tyle, ile pasuje do twojego życia. W tym tekście wyjaśniamy, co znaczy zero waste, skąd się wzięło i jak podejść do niego w łazience bez wyrzutów sumienia.
Co to jest zero waste
Zero waste znaczy dosłownie „zero odpadów”. Definicję zero waste podaje Zero Waste International Alliance (ZWIA), międzynarodowa organizacja założona w 2002 roku. W wersji przyjętej w grudniu 2018 roku brzmi ona tak (w naszym tłumaczeniu):
Zero waste to oszczędzanie wszystkich zasobów przez odpowiedzialną produkcję, konsumpcję, ponowne użycie i odzysk produktów, opakowań i materiałów, bez spalania i bez zrzutów do ziemi, wody lub powietrza, które zagrażają środowisku lub zdrowiu ludzi.
Ta definicja dotyczy całego obiegu rzeczy: od tego, jak się je produkuje, po to, co się z nimi dzieje na końcu. Recykling jest w niej jednym z elementów, obok ograniczania i ponownego używania.
Podobny kierunek wyznacza prawo Unii Europejskiej. Dyrektywa ramowa w sprawie odpadów (2008/98/WE) ustala hierarchię postępowania z odpadami: najpierw zapobieganie ich powstawaniu, potem przygotowanie do ponownego użycia, recykling, inne formy odzysku, a na końcu unieszkodliwianie. Komisja Europejska podkreśla, że najlepiej, gdy odpad w ogóle nie powstaje, a składowisko powinno być ostatecznością.
Według Eurostatu w 2024 roku w Unii Europejskiej wytworzono 517 kg odpadów komunalnych na osobę.
Zasada 5R według Bei Johnson
Zero waste jako styl życia w domu spopularyzowała Bea Johnson, autorka książki „Zero Waste Home” (wydanej w 2013 roku). Jej metoda to pięć kroków, które według niej trzeba stosować w tej kolejności:
- Refuse, czyli odmawiaj. Nie bierz rzeczy, których nie potrzebujesz: gratisów, próbek, ulotek, kolejnej torby.
- Reduce, czyli ograniczaj. Z tego, czego potrzebujesz, zostaw to, czego naprawdę używasz.
- Reuse, czyli używaj ponownie. Wybieraj rzeczy wielorazowe, naprawiaj, oddawaj dalej to, co ci się nie przyda.
- Recycle, czyli oddawaj do recyklingu. Segreguj to, czego nie udało się uniknąć.
- Rot, czyli kompostuj. Resztki organiczne oddawaj do kompostu albo do pojemnika na bioodpady.
Kolejność ma znaczenie. Recykling jest dopiero czwarty. Najmniej odpadów powstaje wtedy, gdy rzecz w ogóle nie trafia do domu.
Na stronie Bei Johnson ta metoda pojawia się z informacją, że pozwoliła jej rodzinie zmieścić roczne śmieci w jednym słoiku. Taki wynik nie musi być twoim celem. Dla większości osób ważniejszy jest sam kierunek.
Less waste: realistyczna wersja zero waste
Mieszkanie, praca, dzieci, dostępność sklepów i budżet sprawiają, że całkowite zero odpadów bywa trudne do osiągnięcia. Dlatego przydaje się podejście less waste, czyli „mniej odpadów”.
Less waste ma te same kierunki co 5R, ale inną miarę. Liczy się to, że wyrzucasz mniej niż rok temu. Kupiony w pośpiechu jogurt w plastikowym kubku niczego nie przekreśla.
Kilka zasad na start:
- Zmieniaj jedną rzecz naraz. Łatwiej utrzymać nawyk, który wprowadzasz powoli.
- Zacznij od tego, co wyrzucasz najczęściej. Zajrzyj do kosza i sprawdź, czego jest w nim najwięcej.
- Nie wymieniaj wszystkiego od razu. Nowy zestaw „ekologicznych” akcesoriów to też nowe rzeczy, które trzeba było wyprodukować.
- Dopasuj zasady do siebie. To, co działa w jednym domu, w innym może się nie sprawdzić.
Zero waste w łazience: od czego zacząć
Łazienka to dobre miejsce na początek, bo szybko widać, ile opakowań z niej wyrzucasz. Oto kroki, które możesz wprowadzać w dowolnej kolejności i tempie.
Zużyj to, co już masz
Najprostszy krok to dokończenie kosmetyków, które stoją na półce. Przejrzyj szafkę, sprawdź daty ważności i ustaw z przodu to, co warto zużyć najpierw. Nowy produkt kupuj wtedy, gdy stary się kończy. Dzięki temu masz mniej otwartych opakowań naraz i rzadziej coś się przeterminuje.
Kupuj mniej i świadomie
Zanim kupisz kolejny kosmetyk, zapytaj siebie, czy go potrzebujesz i czy zastąpi coś, czego już używasz. Czasem jeden produkt sprawdza się w kilku rolach. Odmawianie gratisów, miniaturek i próbek, po które nie sięgniesz, to też krok z listy 5R.
Uzupełnienia tam, gdzie są dostępne
Niektóre sklepy i marki oferują uzupełnienia: kupujesz opakowanie raz, a potem dolewasz produkt z większego pojemnika lub kupujesz wkład. Dostępność zależy od miejsca zamieszkania i konkretnego produktu, więc sprawdź, co jest dostępne w twojej okolicy.
Kostki zamiast butelek
Mydło, szampon czy odżywka są dostępne także w formie kostki. Kostka nie potrzebuje plastikowej butelki. Przed zakupem sprawdź, w co jest zapakowana, a w domu przechowuj kostkę na odsączającej mydelniczce, żeby dłużej ci posłużyła.
Płatki wielorazowe zamiast wacików
Jednorazowe waciki kosmetyczne trafiają do odpadów zmieszanych. Alternatywą są płatki wielorazowe z tkaniny, które po użyciu się pierze. Do prania przyda się mały woreczek, w którym płatki nie gubią się w pralce.
Szczoteczka, maszynka i akcesoria
Przy akcesoriach sprawdza się ta sama zasada: używaj tego, co masz, do końca, a przy wymianie zastanów się, czy istnieje wersja z wymienną główką lub ostrzem. Mniej wymienianych części to mniej odpadów.
Jak segregować opakowania po kosmetykach w Polsce
W Polsce od 2017 roku wdrażany jest Jednolity System Segregacji Odpadów. Dziś jego podstawą prawną jest rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 10 maja 2021 roku. System dzieli odpady na frakcje oznaczone kolorami:
| Kolor pojemnika | Frakcja | Co tu trafia (przykłady) |
|---|---|---|
| Żółty | Metale i tworzywa sztuczne | Plastikowe butelki po szamponach i żelach, tubki po paście do zębów, puszki i inne metalowe opakowania |
| Niebieski | Papier | Kartoniki po kosmetykach, papierowe opakowania kostek |
| Zielony | Szkło | Szklane butelki i słoiczki po kosmetykach |
| Brązowy | Bio | Resztki roślinne, na przykład z kuchni i ogrodu |
| Czarny lub szary | Odpady zmieszane | Zużyte waciki, patyczki i inne odpady higieniczne |
Kilka zasad, które ułatwiają segregację:
- Opróżnij opakowanie. Ministerstwo Klimatu i Środowiska podaje, że opakowań nie trzeba myć, wystarczy je opróżnić, bo są czyszczone w procesie recyklingu.
- Zgniataj plastik. Zgniecione butelki zajmują mniej miejsca w pojemniku.
- Zdejmij zakrętki ze szklanych słoiczków, jeśli to możliwe.
- Uważaj na szkło inne niż opakowania. Do zielonego pojemnika nie wrzucaj ceramiki, luster, szkła okiennego ani żarówek.
- Leki i baterie oddawaj osobno. Opakowania po lekach nie trafiają do żółtego pojemnika. Przeterminowane leki oddawaj do PSZOK (Punktu Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych). Baterie, na przykład z elektrycznej szczoteczki, oddawaj do PSZOK albo do punktów zbiórki w sklepach.
Szczegóły, na przykład harmonogram odbioru czy kolory worków, ustala gmina. Jeśli masz wątpliwość, sprawdź zasady na stronie swojego urzędu.
Zero waste bez presji
Zero waste możesz traktować jako kierunek, do którego zbliżasz się we własnym tempie. Zacznij od tego, co w twojej łazience jest najprostsze, a resztę dodawaj, gdy poczujesz, że ci to służy.
Źródła
- Zero Waste International Alliance, Zero Waste Definition (definicja przyjęta w grudniu 2018 roku).
- Bea Johnson, „Zero Waste Home: The Ultimate Guide to Simplifying Your Life by Reducing Your Waste”, Scribner, 2013. Strona wydawcy oraz strona autorki.
- Komisja Europejska, Waste Framework Directive (dyrektywa 2008/98/WE i hierarchia postępowania z odpadami).
- Eurostat, Municipal waste statistics.
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Segregacja odpadów.
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Poznaj Jednolity System Segregacji Odpadów.
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Zasady segregowania odpadów komunalnych.
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Metale i tworzywa sztuczne.
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Zobacz wszystkie zasady segregacji odpadów.
