Napis „unisex” widać na metkach ubrań, na flakonach perfum i coraz częściej na kosmetykach. Zwykle nikt go nie tłumaczy. W tym tekście wyjaśniamy, co to słowo znaczy, skąd się wzięło, czym różni się od „gender neutral” i co mówi ci na etykiecie kosmetyku, a czego dowiesz się z reszty etykiety.
Co znaczy unisex
Wielki słownik języka polskiego PAN (WSJP) definiuje przymiotnik „unisex” (także „uniseks”) jako „przeznaczony zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn”. Słownik przytacza przykład z Narodowego Korpusu Języka Polskiego: „Ubranka są unisex”.
Dwie rzeczy warto wiedzieć o gramatyce:
- Przymiotnik się nie odmienia. We wszystkich formach ma tę samą postać i stoi po rzeczowniku: „perfumy unisex”, „bluza unisex”, „w kurtce unisex”.
- Jest też rzeczownik. Słownik języka polskiego PWN notuje „uniseks” jako „styl ubierania się, czesania, norma zachowań seksualnych itp. jednakowe dla kobiet i mężczyzn”. Rzeczownik się odmienia: „moda na uniseks”, „w stylu uniseksu”.
Skąd się wzięło słowo unisex
Słowo przyszło do nas z angielskiego. Online Etymology Dictionary datuje angielskie unisex na 1968 rok i łączy je z modą i wyglądem. Powstało z przedrostka uni- („jeden”) i słowa sex („płeć”) i opisywało styl, w którym płci nie da się odróżnić.
WSJP podaje, że pierwsze zapisane polskie użycie pochodzi z 1982 roku.
Moda unisex miała już wtedy za sobą głośne pokazy, na przykład kolekcję Rudiego Gernreicha z 1970 roku. O niej i o późniejszym dziale Agender w londyńskim domu towarowym Selfridges (2015) piszemy w tekście o inkluzywności.
Unisex, gender neutral i genderless
Te trzy określenia często stoją obok siebie na metkach i w opisach produktów.
- Unisex odwołuje się do dwóch płci: produkt jest dla kobiet i dla mężczyzn.
- Gender neutral słownik Cambridge objaśnia jako „używany przez osoby każdej płci albo nieograniczony do osób jednej płci”. To określenie obejmuje też osoby, które nie określają się jako kobieta ani mężczyzna.
- Genderless znaczy dosłownie „bez płci”. W modzie i kosmetykach tak zwykle nazywa się produkt, który w ogóle nie odwołuje się do płci: ani w nazwie, ani w kolorze, ani w reklamie.
W codziennym użyciu te słowa znaczą prawie to samo: produkt jest dla każdego, kto chce z niego korzystać.
Perfumy unisex
W perfumach podział na „damskie” i „męskie” był przez dziesięciolecia normą. Jednym z pierwszych zapachów, które otwarcie reklamowano jako unisex, był CK One marki Calvin Klein z 1994 roku. Magazyn Dazed opisał go w 2019 roku jako zapach reklamowany młodym osobom płynnym płciowo, a także tym, które określają się jako kobiety albo mężczyźni.
O tym, czy zapach trafi na półkę damską, męską czy unisex, decyduje marka: to ona go nazywa, opisuje i reklamuje.
Co oznacza napis „unisex” na kosmetyku
W Unii Europejskiej to, co musi znaleźć się na opakowaniu kosmetyku, określa rozporządzenie (WE) nr 1223/2009. Jego artykuł 19 wymienia informacje obowiązkowe:
- nazwę i adres osoby odpowiedzialnej za produkt, a przy produktach importowanych także kraj pochodzenia,
- nominalną zawartość (np. 150 ml),
- datę minimalnej trwałości albo okres ważności po otwarciu,
- szczególne środki ostrożności,
- numer partii,
- funkcję kosmetyku, chyba że jasno wynika z prezentacji produktu,
- listę składników poprzedzoną słowem „Ingredients”.
Wymagania dotyczące oznakowania nic nie mówią o płci odbiorcy. Rozporządzenie nie definiuje słowa „unisex” i nie wymaga napisów „dla niej” ani „dla niego”. To, czy marka opisze produkt jako unisex, damski czy męski, jest jej decyzją marketingową.
Taki opis musi jednak spełniać wspólne kryteria dla oświadczeń dotyczących produktów kosmetycznych z rozporządzenia Komisji (UE) nr 655/2013. Jest ich sześć: zgodność z przepisami, prawdziwość udzielanych informacji, dowody, zgodność ze stanem faktycznym, uczciwość i świadome podejmowanie decyzji. Oświadczenia mają być „jasne i zrozumiałe dla przeciętnego użytkownika końcowego”, a marka ma brać pod uwagę, do kogo mówi, na przykład wiek czy płeć odbiorców.
Napis „unisex” mówi więc tylko, kto może z produktu korzystać. Resztę powiedzą ci skład, opis działania i lista alergenów.
Czy skóra kobiet i mężczyzn się różni
Różni się pod kilkoma względami. Zespół badaczy przejrzał 57 badań porównujących skórę kobiet i mężczyzn (Rahrovan i in., 2018). Najbardziej zgodne są wyniki dotyczące trzech cech: skóra mężczyzn ma zwykle więcej sebum (jego wydzielanie silnie zależy od hormonów płciowych), jest grubsza i silniej pigmentowana. W nawilżeniu i utracie wody przez naskórek wyniki badań się różnią. W elastyczności skóry autorzy nie znaleźli istotnej różnicy między płciami.
Autorzy zastrzegają, że wyniki dotyczące wielu cech skóry są sprzeczne. Tłumaczą to różnymi metodami, urządzeniami pomiarowymi, wielkością grup, miejscem pomiaru, warunkami otoczenia i genetyką badanych osób. Zaznaczają też, że te cechy skóry zmieniają się zależnie od otoczenia i stylu życia.
Stąd prosty wniosek: przy wyborze kosmetyku lepiej patrzeć na własną skórę niż na kolor butelki. Jeśli twoja skóra szybko się przetłuszcza, szukasz czegoś innego niż przy suchej skórze, niezależnie od tego, czy na opakowaniu jest napis „dla niej”, „dla niego” czy „unisex”.
Jak czytać etykietę kosmetyku unisex
Etykietę kosmetyku unisex czytasz tak samo jak każdą inną. Kilka punktów, które warto sprawdzić:
- Funkcja. Do czego służy produkt: do mycia ciała, do włosów, do stóp. To najważniejsza informacja o tym, czy jest ci potrzebny.
- Skład (INCI). Lista po słowie „Ingredients”, od składnika, którego jest najwięcej. Jak ją czytać, wyjaśniamy w Poradniku.
- Alergeny zapachowe. Wybrane substancje zapachowe trzeba wymienić w składzie, gdy ich stężenie przekracza 0,001% w produktach, których się nie spłukuje, i 0,01% w produktach spłukiwanych. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1545 objęło tym wymogiem kolejne alergeny, które wskazali unijni eksperci z Komitetu Naukowego ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (56 substancji). Produkty wprowadzane na rynek od 1 sierpnia 2026 roku muszą uwzględniać nową listę, a te ze starszą etykietą mogą jeszcze stać w sklepach do 31 lipca 2028 roku.
- Środki ostrożności. Na przykład „unikać kontaktu z oczami”. Jeśli masz skłonność do alergii, przed pierwszym użyciem nałóż odrobinę produktu na mały fragment skóry i odczekaj dobę.
- Okres ważności po otwarciu. Symbol otwartego słoiczka z liczbą miesięcy, np. „12M”.
Jak myślimy o tym w Feel My Self
Nie mamy wersji damskich i męskich. Każdy nasz kosmetyk jest dla niej i dla niego, a większość nazywamy według miejsca, w którym go używasz: twarz, ciało, włosy, stopy. Mówimy o tym krótko: „Kosmetyki nie mają płci”.
O skórze mówimy osobno i konkretnie: przy każdym produkcie podajemy pełny skład, sposób stosowania i alergeny zapachowe, które zawiera. Więcej o tym, skąd się wzięło to podejście, przeczytasz na stronie o marce.
Źródła
- Wielki słownik języka polskiego PAN, hasło „uniseks II”.
- Słownik języka polskiego PWN, hasło „uniseks, unisex”.
- Online Etymology Dictionary, hasło „unisex”.
- Cambridge Dictionary, hasło „gender-neutral”.
- Sabrina Cooper, CK One turns 25, Dazed, 2019.
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych, art. 19 i załącznik III.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 655/2013 określające wspólne kryteria dotyczące uzasadniania oświadczeń stosowanych w związku z produktami kosmetycznymi.
- Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1545 w sprawie oznakowania substancji zapachowych powodujących alergię.
- S. Rahrovan, F. Fanian, P. Mehryan, P. Humbert, A. Firooz, Male versus female skin: What dermatologists and cosmeticians should know, International Journal of Women’s Dermatology, 2018, 4(3), s. 122-130.
