Pod koniec listopada skrzynka mailowa, aplikacje i media społecznościowe zapełniają się hasłami o rabatach. W tym tekście wyjaśniamy, czym jest konsumpcjonizm, skąd się wziął Black Friday i jak robić zakupy w czasie wyprzedaży tak, żeby potem ich nie żałować.
Co to jest konsumpcjonizm
Słownik języka polskiego PWN definiuje konsumpcjonizm jako „nadmierne przywiązywanie wagi do zdobywania dóbr materialnych”. Wielki słownik języka polskiego PAN opisuje go podobnie: jako „postawę życiową charakteryzującą się nadmiernym nastawieniem na zużywanie jakichś dóbr materialnych i korzystanie z dostępnych usług”.
Kluczowe jest słowo „nadmierne”. Kupowanie samo w sobie jest zwyczajną częścią życia. O konsumpcjonizmie mówimy wtedy, gdy zdobywanie rzeczy zaczyna ważyć więcej niż to, czego naprawdę potrzebujemy.
Łatwo pomylić go z podobnym słowem. Konsumeryzm według PWN to coś innego: ruch społeczny, który chroni interesy konsumentów.
Skąd się wziął Black Friday
Black Friday, czyli „czarny piątek”, to dzień po amerykańskim Święcie Dziękczynienia. Zgodnie z prawem federalnym USA to święto przypada w czwarty czwartek listopada, więc w 2026 roku Black Friday wypada 27 listopada.
Nazwa ma mniej radosne pochodzenie, niż można by sądzić. W latach 50. i 60. XX wieku policja w Filadelfii nazywała tak dzień chaosu na ulicach, gdy do miasta ściągały tłumy kupujących i kibiców meczu futbolowego. W latach 80. handlowcy nadali nazwie nowe znaczenie: dzień, w którym sklepy wychodzą na plus, czyli zaczynają zarabiać. Historyk handlu Michael Lisicky mówił stacji CBS, że to wyjaśnienie wymyślono później i że nie jest prawdziwe: najwięcej sklepy sprzedawały w sobotę przed Bożym Narodzeniem.
Z czasem Black Friday trafił także do Polski.
Dzień bez Zakupów
Black Friday ma też swoją przeciwwagę. Dzień bez Zakupów (Buy Nothing Day) wymyślił w 1992 roku w kanadyjskim Vancouver artysta Ted Dave, a rozpropagował go magazyn Adbusters. W Ameryce Północnej, Wielkiej Brytanii, Finlandii i Szwecji obchodzi się go w Black Friday, a w innych krajach w następną sobotę, czyli ostatnią sobotę listopada. W 2026 roku to 28 listopada.
Idea jest prosta: przez jeden dzień nie kupować niczego i przyjrzeć się temu, ile i po co kupujemy na co dzień.
Ilu z nas planuje zakupy w Black Friday
Według badania UCE Research i Shopfully Poland z listopada 2025 roku 66,5% dorosłych Polaków zamierzało zrobić zakupy podczas Black Friday. Rok wcześniej takich osób było około 64%. Z okazji nie chciało skorzystać 18,8% badanych, a 14,7% nie miało jeszcze zdania.
Dlaczego tak łatwo kupić za dużo
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) zwraca uwagę, że w czasie wyprzedaży konsumenci są „wyjątkowo intensywnie atakowani reklamami” w sklepach internetowych, aplikacjach i mediach społecznościowych. Według UOKiK to sprzyja impulsywnym decyzjom, zwłaszcza przy hasłach typu „MEGA okazja”, „ostatnie sztuki” czy „promocja tylko dziś”.

Takie hasła tworzą poczucie, że trzeba się spieszyć. Przed kliknięciem „kup” warto dać sobie chwilę.
Jak kupować rozsądniej: sześć kroków
- Zrób listę przed wyprzedażą. UOKiK radzi, żeby najpierw przygotować listę potrzebnych rzeczy, a dopiero potem sprawdzać oferty.
- Ustal budżet. UOKiK radzi też, żeby zanim zaczniesz przeglądać promocje, zdecydować, ile chcesz wydać.
- Zadaj sobie jedno pytanie. UOKiK proponuje proste: „czy naprawdę tego potrzebuję?”.
- Sprawdź najniższą cenę z 30 dni. Zgodnie z ustawą o informowaniu o cenach towarów i usług, gdy sklep informuje o obniżce, musi pokazać także najniższą cenę tego produktu z 30 dni przed obniżką. Ten przepis ma zapobiegać podnoszeniu cen tuż przed wyprzedażą, żeby rabat wyglądał na większy. Porównaj obie ceny.
- Sprawdź zasady zwrotu. Przy zakupach przez internet masz co do zasady 14 dni na odstąpienie od umowy bez podawania przyczyny. Wyjątkiem są produkty w zapieczętowanym opakowaniu, których nie można zwrócić ze względu na ochronę zdrowia lub higienę, jeśli otworzysz je po dostarczeniu. Może to dotyczyć kosmetyków, dlatego przy nich warto kupować to, czego jesteś pewien lub pewna.
- Przeczytaj regulamin sklepu, zwłaszcza przy mniej znanych sklepach.
Mniej rzeczy, dłużej używanych
Każda rzecz ma swój koszt także dla środowiska. Parlament Europejski podaje na przykład, że zużycie tekstyliów w Unii Europejskiej wzrosło z 17 kilogramów na osobę w 2019 roku do średnio 19 kilogramów w 2022 roku, a w UE wyrzuca się rocznie średnio około 12 kilogramów odzieży na osobę.

Nie trzeba od razu rezygnować z zakupów. Wystarczy kupować rzeczy, których naprawdę użyjesz, i korzystać z nich do końca. O tym, jak ograniczać odpady w łazience, piszemy w tekście Zero waste: co to jest i jak zacząć.
Co robimy w Black Friday
W Feel My Self nie robimy promocji na Black Friday. 27 listopada nie pojawi się u nas żaden nowy rabat ani obniżka „tylko dziś”. Nie wyślemy też maila z odliczaniem do końca promocji.
Dlaczego? W tym tekście zachęcamy do kupowania mniej i z namysłem. Gdybyśmy tydzień później ogłosili wyprzedaż, sami podważylibyśmy to, co piszemy.
Chodzi też o same kosmetyki. Na opakowaniu znajdziesz datę minimalnej trwałości albo symbol otwartego słoiczka z liczbą miesięcy, przez które po otwarciu produkt można bezpiecznie stosować. Zapas kupiony na wyprzedaży łatwo trzymać tak długo, że minie jego termin.
Jeśli czegoś od nas potrzebujesz, kup to wtedy, gdy poprzednie opakowanie się skończy. A jeśli niczego nie potrzebujesz, nie kupuj. To też dobra decyzja.
A ty? Czego w tym roku świadomie nie kupisz? Napisz do nas przez formularz kontaktowy.
Aleksandra i Błażej
Źródła
- Słownik języka polskiego PWN, hasło „konsumpcjonizm”.
- Słownik języka polskiego PWN, hasło „konsumeryzm”.
- Wielki słownik języka polskiego PAN, hasło „konsumpcjonizm”.
- The Saturday Evening Post, Common Threads: The Origins of Black Friday, 2025.
- CBS Philadelphia, The Little-Known Philadelphia Origins Of Black Friday, 2011.
- U.S. Code, 5 U.S.C. § 6103, Holidays.
- U.S. Office of Personnel Management, Federal Holidays.
- Bustle, What Is Buy Nothing Day?, 2018.
- Wikipedia, Buy Nothing Day.
- Retailnet.pl, Badanie: 67% Polaków zapowiada ponowne Black Friday, 2025 (badanie UCE Research i Shopfully Poland).
- WNP.pl (PAP), UOKiK: do zakupów np. w Black Friday warto podejść z planem, 2025.
- Ustawa o informowaniu o cenach towarów i usług, Dz.U. 2023 poz. 168, art. 4.
- Komunikat UOKiK „W Black Friday jasne ceny”, przedruk na stronie Gminy Rząśnia, 2023.
- Ustawa o prawach konsumenta, Dz.U. 2026 poz. 1244, art. 27 i art. 38.
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych, art. 19 ust. 1 lit. c.
- Parlament Europejski, Wpływ produkcji tekstyliów i odpadów na środowisko, 2025.