W listopadzie w pracy, na uczelni i w mediach społecznościowych pojawia się więcej wąsów niż zwykle. Za tym zwyczajem stoi akcja Movember. W tym tekście wyjaśniamy, skąd się wzięła, na co idą pieniądze, jak wziąć udział i o jakich badaniach warto przy tej okazji pamiętać.
Co to jest Movember
Nazwa łączy angielskie słowa moustache (wąsy) i November (listopad). Przez cały listopad uczestnicy zapuszczają wąsy i zbierają pieniądze od znajomych i rodziny. Wąsy są pretekstem do rozmowy: kto je widzi, pyta, o co chodzi.
Fundacja Movember wspiera trzy obszary: raka prostaty, raka jądra oraz zdrowie psychiczne i zapobieganie samobójstwom. Podaje, że dzięki wąsom sfinansowała już działania profilaktyczne za ponad 1,8 miliarda dolarów australijskich.
Jak to się zaczęło
Według historii, którą opisuje sama fundacja, w 2003 roku dwaj koledzy z Melbourne w Australii, Travis Garone i Luke Slattery, rozmawiali przy piwie w Gypsy Bar. Zażartowali, że można by przywrócić modę na wąsy. Znaleźli 30 chętnych, a każdy zapłacił dziesięć dolarów za udział. Rok później 450 uczestników zebrało 54 tysiące dolarów australijskich i przekazało je w całości australijskiej fundacji walczącej z rakiem prostaty (PCFA).
Jak wziąć udział
Fundacja Movember proponuje kilka sposobów:
- Zapuść wąsy. Zacznij listopad gładko ogolony i pozwól wąsom rosnąć przez cały miesiąc.
- Przejdź lub przebiegnij 60 kilometrów w listopadzie. Fundacja wyjaśnia, że to 60 kilometrów za 60 mężczyzn, którzy co godzinę na świecie umierają śmiercią samobójczą.
- Zorganizuj spotkanie ze znajomymi i połącz je ze zbiórką.
- Wymyśl własne wyzwanie.
Nie musisz mieć wąsów, żeby wziąć udział. Możesz wesprzeć kogoś, kto je zapuszcza, albo po prostu przypomnieć bliskiemu mężczyźnie o badaniach.
Movember w Polsce
W Polsce akcję przez lata prowadziła Fundacja Kapitan Światełko, założona w 2014 roku. Kampania działała pod nazwą Movember Polska do 2021 roku, a potem przyjęła nazwę Mosznowładcy. W 2024 roku założyciele powołali Fundację Nie Warto, która prowadzi kampanię dalej. Jesienią 2025 roku w ramach akcji Mosznowładcy mężczyźni w wieku 18-40 lat mogli bezpłatnie zrobić USG jąder, a po 40. roku życia zbadać PSA.
Spotkasz też nazwy „Wąsopad” i „Niebieski Listopad”, pod którymi o zdrowiu mężczyzn mówią na przykład stacje sanitarno-epidemiologiczne.
Rak jądra: co warto wiedzieć
Rak jądra najczęściej dotyka młodych mężczyzn. Brytyjska służba zdrowia NHS podaje, że występuje głównie w wieku 15-49 lat i może dotyczyć każdej osoby, która ma jądra. Według Krajowego Rejestru Nowotworów u młodych dorosłych mężczyzn w Polsce (20-44 lata) to najczęstszy nowotwór: odpowiadał w 2023 roku za 22,8% zachorowań w tej grupie. NFZ podaje, że w Polsce co roku rozpoznaje się ponad 1000 nowych przypadków.
NFZ radzi, żeby od 15. roku życia raz w miesiącu wykonywać samobadanie jąder, najlepiej podczas kąpieli lub pod prysznicem. Jeśli zauważysz coś niepokojącego, na przykład guzek albo zmianę wielkości, umów się do lekarza.
Rak prostaty: kiedy się badać
Według Krajowego Rejestru Nowotworów rak gruczołu krokowego jest od 2016 roku najczęstszym nowotworem u mężczyzn w Polsce i odpowiada za niemal jedną czwartą zachorowań.
Serwis pacjent.gov.pl Ministerstwa Zdrowia wyjaśnia, że jeśli w rodzinie nie było raka prostaty, badanie PSA wykonuje się po raz pierwszy po 50. roku życia, a przy obciążeniu rodzinnym wcześniej. Według serwisu (stan na 2024 rok) w Polsce ani w Europie nie prowadzono systematycznych programów przesiewowych z oceną PSA, dlatego o badaniu warto porozmawiać z lekarzem. Ministerstwo radzi też: „Nie diagnozuj się na własną rękę!”
Zdrowie psychiczne mężczyzn
Trzecim obszarem Movember jest zdrowie psychiczne. Według danych Policji w 2025 roku w Polsce śmiercią samobójczą zmarło 4776 osób, z czego 3975 to mężczyźni, czyli ponad 83%.
Jeśli jest ci ciężko albo martwisz się o kogoś bliskiego, możesz zadzwonić:
- 116 123, Kryzysowy Telefon Zaufania dla dorosłych (platforma 116sos.pl): bezpłatny, całą dobę, także przez czat.
- 800 70 2222, Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym: bezpłatny, całą dobę.
- 116 111, Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży: całą dobę.
- 112, numer alarmowy w sytuacji zagrożenia życia.
Jak możesz wesprzeć kogoś bliskiego
O zdrowiu łatwiej rozmawiać we dwoje. Kilka prostych rzeczy na listopad:
- zapytaj kolegę, brata albo tatę, kiedy ostatnio był u lekarza,
- umów się razem na badanie,
- zapytaj, jak się czuje, i posłuchaj odpowiedzi,
- przypomnij o samobadaniu, na przykład jednym zdaniem w rodzinnym czacie.
Więcej o trzech męskich świętach, w tym o Międzynarodowym Dniu Mężczyzn 19 listopada, przeczytasz w tekście Dzień Mężczyzn, Dzień Chłopaka i Międzynarodowy Dzień Mężczyzn.
Czy ktoś z twoich bliskich zapuszcza w tym roku wąsy? Napisz do nas przez formularz kontaktowy.
Źródła
- Movember, The Movember story, 2015.
- Movember, About us, 2026.
- Movember, Get involved: moustaches.
- Fundacja Nie Warto, Historia.
- EMC, Movember: co to za akcja?, 2021.
- Zwrotnik Raka, Kampania Movember 2025 w Polsce, 2025.
- Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Toruniu, Niebieski Listopad, Wąsopad, Movember.
- NHS, What is testicular cancer?, 2024.
- Krajowy Rejestr Nowotworów, Nowotwory złośliwe w Polsce w 2023 roku, 2025.
- Narodowy Fundusz Zdrowia, Rak jądra: co każdy mężczyzna wiedzieć powinien, 2024.
- Pacjent.gov.pl, Rak prostaty: czy warto się badać?, 2024.
- Policja, Zamachy samobójcze od 2017 roku.
- Platforma 116sos.pl, Kryzysowy Telefon Zaufania 116 123.
- Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym.
- Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111.
